Mạng cho quầy thu ngân và bếp nên tách riêng khỏi Wi-Fi của khách, có ít nhất một đường truyền dự phòng (thường là 4G hoặc 5G qua thiết bị phát hay router hỗ trợ thẻ SIM) và được nuôi bằng bộ lưu điện để không tắt khi chập điện. Phần mềm bán hàng, máy in bếp, tiền chuyển khoản báo về đều cần kết nối ổn định hơn là tốc độ cao; một đường truyền chậm mà đều tốt hơn một đường nhanh mà chập chờn giữa giờ trưa.
Bài này đi vào phần hạ tầng mạng phía sau quầy: vì sao tách mạng, cách tách với thiết bị phổ thông, các kiểu dự phòng khi nhà mạng chính mất kết nối, bộ lưu điện cần nuôi những gì, và một bài kiểm mạng năm phút mỗi tuần. Phần mềm bán hàng xử lý ra sao khi mất mạng là chuyện của danh mục phần mềm bán hàng; ở đây là làm sao để ít phải mất mạng nhất.
Quán cần mạng cho những việc gì
Ở một quán đã dùng phần mềm bán hàng, mạng không chỉ để khách lướt điện thoại. Nó chở ít nhất năm dòng dữ liệu: đơn từ máy bán hàng lên máy chủ của phần mềm (với loại POS đám mây), lệnh in từ máy bán hàng tới máy in bếp và quầy pha, đơn từ máy gọi món của phục vụ, thông báo tiền chuyển khoản từ ngân hàng về, và đơn từ ứng dụng giao đồ ăn. Thêm hoá đơn điện tử gửi đi, camera ghi hình đẩy lên mạng, và nhạc phát trực tuyến.
Trong năm dòng ấy, lượng dữ liệu của phần mềm bán hàng và lệnh in rất nhỏ. Thứ ngốn băng thông là khách xem video, camera và nhạc. Vì vậy chuyện "mạng chậm làm máy bán hàng chậm" thường không phải do gói cước thiếu, mà do máy bán hàng phải chen chúc cùng vài chục điện thoại của khách trên cùng một bộ phát, cùng một kênh sóng.
Điều đó dẫn tới hai nguyên tắc cho cả bài: tách lưu lượng của quán khỏi lưu lượng của khách, và ưu tiên độ ổn định hơn tốc độ. Một quán giả định có gói cước rất nhanh nhưng dùng chung một tên Wi-Fi cho cả khách lẫn quầy vẫn có thể bị rớt máy in bếp vào trưa thứ Bảy, trong khi quán bên cạnh với gói cước khiêm tốn hơn mà tách mạng thì chạy êm.
Tách mạng khách khỏi mạng quầy: ba mức từ dễ đến chắc
Mức 1 — Hai tên Wi-Fi trên cùng một bộ phát. Hầu hết modem và bộ phát hiện nay có chế độ mạng khách (thường gọi là guest). Bật nó lên, đặt một tên cho khách, giữ tên chính cho quầy. Bật thêm tuỳ chọn cách ly để điện thoại khách không thấy được thiết bị trong mạng quán. Cách này không tốn tiền, đủ cho quán nhỏ, nhưng hai mạng vẫn dùng chung sóng và chung đường truyền.
Mức 2 — Bộ phát riêng cho khách. Một bộ phát Wi-Fi thứ hai chỉ phục vụ khách, đặt ở khu bàn ngồi, có giới hạn băng thông cho mỗi người dùng nếu thiết bị hỗ trợ. Mạng quầy giữ bộ phát chính đặt gần quầy và bếp. Sóng không còn tranh nhau, chỉ còn chung đường truyền từ nhà mạng.
Mức 3 — Hai đường truyền riêng. Quán đông khách, nhiều thiết bị có thể thuê hai đường cáp quang, một cho khách, một cho quầy và bếp, hoặc dùng đường cáp chính cho quầy và một đường phụ cho khách. Đây là mức chắc nhất, đồng thời đường cho khách có thể làm đường dự phòng cho quầy khi cần.
Thiết bị nào nên cắm dây, thiết bị nào dùng Wi-Fi
Wi-Fi tiện nhưng là môi trường dùng chung, chịu ảnh hưởng của tường, kim loại, lò vi sóng, tủ đông và số người đang dùng. Dây mạng thì gần như không bị những thứ đó tác động. Vì vậy, thiết bị đứng yên và quan trọng nên đi dây: máy in bếp, máy in quầy pha, máy bán hàng cố định ở quầy, đầu ghi camera. Thiết bị phải di chuyển như máy tính bảng của phục vụ, điện thoại gọi món thì dùng Wi-Fi.
Bếp là nơi sóng yếu nhất quán vì tường dày, ốp inox, tủ lạnh lớn. Nếu bắt buộc phải dùng Wi-Fi cho thiết bị ở bếp, nên có một điểm phát sóng đặt ngay trong hoặc sát bếp, nối dây về bộ phát chính, thay vì trông vào sóng xuyên tường từ quầy. Các bộ phát dạng lưới (mesh) giúp phủ đều quán nhiều phòng, nhiều tầng, nhưng điểm phát gần bếp vẫn nên nối dây nếu được.
Một mẹo đơn giản để biết chỗ nào sóng yếu: cầm điện thoại đi một vòng quán vào giờ đông, mở thử ứng dụng gọi món ở từng góc phục vụ hay đứng, ghi lại góc nào phải chờ lâu. Đó chính là nơi cần thêm điểm phát hoặc kéo dây.
Các kiểu đường truyền dự phòng
Đường cáp quang chính có thể mất vì đứt cáp, sự cố của nhà mạng hay thi công trên phố. Đường dự phòng giúp quầy tiếp tục bán và nhận tiền.
| Kiểu dự phòng | Cách hoạt động | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|
| Điện thoại phát Wi-Fi | Khi mất mạng, bật điểm phát trên điện thoại, máy bán hàng nối vào | Phải chuyển tay; máy in mạng không tự theo sang; tốn pin |
| Bộ phát 4G/5G riêng | Thiết bị gắn SIM phát Wi-Fi, bật sẵn với tên mạng riêng | Vẫn phải đổi mạng trên thiết bị; nên dùng SIM khác nhà mạng với cáp chính |
| Router có cổng SIM hoặc hai cổng mạng | Router tự chuyển sang đường 4G khi cáp chính mất, rồi chuyển về khi có lại | Thiết bị trong quán không phải đổi gì; cần cài đặt ban đầu |
| Đường cáp quang thứ hai | Hai đường từ hai nhà mạng, router tự chia hoặc tự chuyển | Chắc nhất, hợp quán lớn, nhiều điểm in |
Với đa số quán nhỏ, kiểu thứ ba là điểm cân bằng: máy in, máy bán hàng không cần biết mạng đang chạy đường nào, nhân viên không phải thao tác gì. Dù chọn kiểu nào, hãy thử dự phòng thật bằng cách rút dây cáp chính vào giờ vắng, xem máy in bếp có tiếp tục nhận phiếu không.
Bộ lưu điện: nuôi những gì và trong bao lâu
Chập điện vài giây là chuyện thường ở nhiều khu phố, nhưng vài giây đủ để modem và bộ phát khởi động lại, mất vài phút mới có mạng trở lại, máy in mạng có khi nhận địa chỉ mới. Bộ lưu điện (UPS) cấp điện liên tục cho thiết bị trong lúc điện lưới chập hay mất ngắn, giúp mạng không bị đứt.
Không cần nuôi cả quán. Danh sách ưu tiên: modem cáp quang, router hoặc bộ phát chính, bộ chuyển mạch nếu có, máy in quầy, và máy bán hàng cố định nếu nó không có pin. Máy tính bảng, điện thoại có pin sẵn nên không cần. Máy in bếp nên được nuôi nếu bếp vẫn nấu được khi mất điện (bếp gas).
Thời gian cần lưu không cần dài: mục tiêu là vượt qua chập điện và đủ vài chục phút để chốt các đơn đang dở, in phiếu thanh toán, chứ không phải chạy cả buổi khi cúp điện kéo dài. Pin của bộ lưu điện chai theo thời gian, nên mỗi vài tháng thử rút điện vào giờ vắng xem nó còn giữ được bao lâu. Đặt bộ lưu điện ở chỗ khô, thoáng, xa bếp.
Sự cố mạng hay gặp giữa ca và cách xử lý ngay
Khi mạng trục trặc lúc đông khách, người đứng quầy cần biết làm gì trong vài phút đầu, trước khi gọi kỹ thuật. Bảng dưới xếp theo triệu chứng mà thu ngân nhìn thấy.
| Triệu chứng | Nguyên nhân hay gặp | Xử lý tại chỗ |
|---|---|---|
| Mọi thiết bị cùng mất mạng | Mất đường cáp chính, modem treo, chập điện | Nhìn đèn modem; nếu có dự phòng tự chuyển thì chờ một phút; không có thì bật dự phòng, chuyển sang bán ngoại tuyến |
| Chỉ máy in bếp không nhận phiếu | Máy in đổi địa chỉ, dây mạng lỏng, máy in tắt | Kiểm đèn mạng của máy in, in trang tự kiểm tra, đối chiếu địa chỉ với cài đặt |
| Máy gọi món của phục vụ gửi đơn chậm ở một khu | Sóng yếu ở góc đó, điện thoại bắt nhầm mạng khách | Cho máy bắt lại mạng quầy, gửi đơn ở chỗ sóng mạnh, ghi lại để thêm điểm phát |
| Tiền chuyển khoản không báo về máy | Mạng chậm, dịch vụ báo có của ngân hàng chậm | Kiểm trực tiếp trên ứng dụng ngân hàng của quán, ghi chú đơn, đối soát sau |
| Mạng chập chờn đúng giờ đông | Quá nhiều khách vào mạng chung với quầy | Tạm thời giới hạn hoặc tắt mạng khách nếu cần; về lâu dài tách mạng |
| Sau khi cúp điện, mạng lên chậm vài phút | Modem, router khởi động lại | Chờ đèn ổn định; về lâu dài thêm bộ lưu điện |
Bảng này nên in ra, dán ở mặt trong tủ quầy chỗ nhân viên nhìn thấy, kèm tên người phụ trách kỹ thuật của quán. Nhân viên mới chỉ cần biết hai việc: nhìn đèn ở đâu, và chuyển sang bán ngoại tuyến hay ghi đơn tay thế nào. Phần còn lại để người phụ trách làm sau ca, khi đã bình tĩnh và có thời gian xem trang quản trị.
Một thói quen nhỏ mà hữu ích: mỗi lần có sự cố, ghi giờ bắt đầu, giờ có lại và nguyên nhân nếu biết. Sau vài tháng, sổ ghi này cho thấy rõ sự cố đến từ đâu nhiều nhất, là nhà mạng, là điện lưới hay là thiết bị trong quán, và đáng đầu tư vào chỗ nào trước.
Bài kiểm mạng năm phút mỗi tuần
Chọn một buổi sáng trước giờ mở bán, người phụ trách làm lần lượt:
- Nhìn đèn trên modem, router, bộ phát: không có đèn báo lỗi màu khác thường.
- Từ máy bán hàng chính, gửi một đơn thử tới từng máy in (quầy, bếp, quầy pha), xem phiếu ra đủ.
- Từ máy gọi món của phục vụ, gửi một đơn thử ở góc xa nhất của quán.
- Kiểm đường dự phòng: nếu dùng router tự chuyển, xem trên trang quản trị đường 4G còn tín hiệu và SIM còn hạn, còn dữ liệu.
- Kiểm danh sách thiết bị đang nối vào mạng quầy trên trang quản trị: không có thiết bị lạ.
- Ghi ngày kiểm và điều bất thường vào sổ kỹ thuật, xoá đơn thử theo cách phần mềm cho phép.
Đổi mật khẩu Wi-Fi của khách theo định kỳ, ví dụ mỗi tháng, là thói quen hợp lý; mật khẩu mạng quầy thì chỉ những người cần biết mới biết, và đổi ngay khi có nhân viên nắm mật khẩu nghỉ việc.
Câu hỏi thường gặp
Gói cước càng nhanh thì máy bán hàng càng ít lỗi?
Không hẳn. Phần mềm bán hàng và lệnh in dùng rất ít băng thông; lỗi thường đến từ sóng yếu, mạng dùng chung với khách hoặc thiết bị khởi động lại khi chập điện. Tách mạng, đi dây cho thiết bị cố định và dùng bộ lưu điện thường hiệu quả hơn nâng gói cước.
SIM dự phòng nên dùng cùng nhà mạng với cáp quang không?
Nên dùng nhà mạng khác. Khi sự cố nằm ở phía nhà mạng cung cấp cáp quang, đường di động của chính nhà mạng đó đôi khi cũng bị ảnh hưởng. Hai nhà mạng khác nhau giảm khả năng cả hai cùng mất một lúc.
Có nên cho khách dùng Wi-Fi miễn phí không mật khẩu?
Mạng không mật khẩu dễ bị người ngoài quán dùng ké và khó kiểm soát. Cách thường dùng là đặt mật khẩu cho mạng khách, in trên thẻ để bàn hoặc đọc khi khách hỏi, đổi định kỳ, và luôn tách hẳn khỏi mạng của quầy.
Camera ghi hình có nên chung mạng với máy bán hàng không?
Camera đẩy hình liên tục và ngốn băng thông, nhất là khi xem từ xa. Nếu được, cho camera đi một mạng riêng hoặc ít nhất đi dây tới đầu ghi, đặt giới hạn chất lượng khi xem từ xa, để không chiếm đường của máy bán hàng và máy in.
Mất mạng hoàn toàn thì quầy vẫn bán được không?
Tuỳ phần mềm. Nhiều phần mềm bán hàng cho bán ngoại tuyến và in qua mạng nội bộ khi internet mất, rồi đồng bộ khi có lại. Nhưng nếu chính router chết thì máy in mạng cũng không nhận lệnh. Vì vậy cần cả đường dự phòng lẫn phương án ghi đơn tay.